Anne Faber en Julie van Espen: twee zaken met veel overeenkomsten

07.05.2019 -

De moord op de 23-jarige Belgische studente Julie van Espen doet sterk denken aan de moord op Anne Faber. Opnieuw gaat het om een veroordeelde verkrachter als dader. In de Belgische media klinkt veel kritiek op inschattingsfouten bij Justitie rond het zedenverleden van deze dader.

Paniek, angst en hoop vochten afgelopen weekend om voorrang bij de familie en vrienden van Julie van Espen. Julie was op de fiets vertrokken vanuit het dorpje Schilde naar Antwerpen, op weg naar een gezellige avond met vriendinnen. Een tochtje van 15 kilometer, ongeveer drie kwartier fietsen.
Maar na 2,5 uur was Julie nog niet gearriveerd. Julie is het type niet om er zomaar vandoor te gaan. Haar vriendinnen slaan alarm, waarna een massale zoektocht op touw wordt gezet. Familie en politie werken samen om Julie zo snel als mogelijk te vinden. Vrienden hangen flyers op met een foto van Julie, die lachend de camera inkijkt.

Het doet daarom denken aan de omstandigheden waarin Anne Faber (25) eind september 2017 verdween in de regio Utrecht. Ook Anne, net als Julie een frisse jonge blonde vrouw, verdween zomaar, na een onschuldig fietstochtje. Haar telefoon is onbereikbaar en uren na Anne’s laatste appje starten vrienden een massale zoektocht. Pas na bijna twee weken wordt haar lichaam gevonden, op aanwijzen van Michael P. Die blijkt een veroordeelde zedendelinquent te zijn en had vanuit een forensisch psychiatrische kliniek in Den Dolder te veel vrijheden. Onlangs werd in een snoeihard Inspectierapport duidelijk dat er door talloze instanties inschattingsfouten zijn gemaakt. Conclusie: Michael P. had deze vrijheden niet mogen hebben.

Niet de eerste keer

Zijn door de Belgen vergelijkbare fouten gemaakt rond de vermoedelijke moordenaar van Julie? Steve B. (39) werd maandag aangehouden en heeft inmiddels een bekennende verklaring afgelegd. Het is niet de eerste keer dat hij in aanraking komt met de politie. Tussen 2004 en 2008 zat hij al in de gevangenis in verband met een verkrachting, maar ook voor verschillende diefstallen. Zijn vader vertelt in Het Laatste Nieuws dat B. psychisch niet in orde is en dat hij in zijn jeugd herhaaldelijk in klinieken heeft gezeten. ,,Ik heb justitie altijd gewaarschuwd dat Steve op een dag iemand zou kunnen vermoorden.” Maar anders dan Nederland kent België geen tbs-systeem, waarbij geesteszieke verdachten of veroordeelden verplicht worden behandeld. Wel is het zo dat verdachten die volledig ontoerekeningsvatbaar zijn verklaard voor onbepaalde tijd worden vastgezet. Zonder behandeling.

,,Het is natuurlijk de vraag of deze man in Nederland tbs had gekregen, maar er zouden in elk geval meer mogelijkheden zijn geweest,” stelt tbs-advocaat Jan-Jesse Lieftink, die ook de vergelijking ziet tussen de twee zaken. ,,In Nederland kun je tbs opleggen als iemand bijvoorbeeld verminderd toerekeningsvatbaar is. Bij de Belgen kennen ze de interneringsmaatregel. Die wordt alleen opgelegd bij volledige ontoerekeningsvatbare veroordeelden. Dat betekent dat je of het delict hebt begaan onder volledige invloed van een stoornis, of niet. In dat laatste geval is er dan geen behandeling voor deze mensen.” Geïnterneerden, het Belgische equivalent van tbs, krijgen maar zeer beperkt zorg. Een echte behandeling ontbreekt. Daarvoor werd België door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens al geregeld op de vingers getikt.

Niet te voorkomen

In Nederland mag de situatie dan iets minder slecht zijn dan in België, toch is het zo dat vreselijke moorden zoals die op Anne en Julie ook in de toekomst blijven voorkomen, simpelweg omdat er op de wereld zieke mensen wereld rondlopen. Dat stelt emeritus hoogleraar strafrecht Theo de Roos. ,,De overeenkomsten tussen de zaken zijn duidelijk. Zeker is het zo dat je niet alle onheil kunt voorkomen, maar je moet er wel zoveel mogelijk aan doen. Dat was bij Michael P. niet het geval. De situatie rondom deze zaak in België ken ik onvoldoende, maar die is kennelijk niet beter.”

Nadat B. is veroordeeld loopt hij zonder behandeling weer vrij rond. Tot hij in oktober 2016 zijn ex-vriendin verkracht, die daarop aangifte doet. B. gaf zichzelf aan bij de politie en bekende. Daarop werd hij door de Belgische politie ingerekend en vastgezet. Maar eind januari 2017 kwam hij al op vrije voeten. Onder voorwaarden werd hij in afwachting van de rechtszaak vrijgelaten. Maar al snel gaat B. weer de verkeerde kant op. Hij valt terug in oude gewoontes –drank en drugs- en komt weer op straat terecht. Maandenlang leeft hij als dakloze in Antwerpen.

Daar had in juni 2017 verandering in kunnen komen op het moment dat de rechtbank hem veroordeelt tot vier jaar celstraf voor het verkrachten van zijn ex. Maar B. gaat in beroep, en de rechter acht het niet nodig hem opnieuw vast te zetten. En omdat het Gerechtshof van Antwerpen de voorkeur geeft aan zaken waarbij betrokkenen in de gevangenis zitten, blijft de zaak voortduren. En blijft B. op straat rondzwerven. Over ruim een maand zou het hoger beroep dienen. ,,Deze moord had voorkomen kunnen worden, als hij gewoon in de gevangenis was gebleven, in plaats hem vrij te laten,” zegt de vader van B.

Inschattingsfouten

Een vergelijkbare conclusie trekken de nabestaanden van Anne Faber. Als er niet zoveel inschattingsfouten gemaakt zouden zijn, had Michael P. gewoon in de gevangenis gezeten. En had hij niet in een kliniek in Den Dolder, waar drugs en alcohol makkelijk verkrijgbaar waren, de mogelijkheid gehad het pad van Anne te kruisen. Het enige lichtpuntje voor de nabestaanden van Julie is de snelheid waarmee haar lichaam is gevonden. ,,Ik wil jullie ontzettend bedanken voor álle hulp, het was ongelofelijk hoeveel mensen zijn komen flyeren en berichten hebben gedeeld. Zonder jullie hulp hadden we nu waarschijnlijk nog steeds onzekerheid gehad,” schrijft haar zus op Facebook.

>
<